Anadolu’nun en önemli uygarlıklarından Hititlere ilişkin tarihi bilgiler, Sivas’ın Yıldızeli ilçesinde yürütülen kazı çalışmalarıyla genişliyor. Eski kaynaklarda Šamuḫa adıyla geçen Kayalıpınar’daki kazılarda, Hitit devlet mekanizmasının işleyişini doğrudan ortaya koyan kapsamlı bir kraliyet arşivi ortaya çıkarıldı. Kazılarda ele geçirilen yeni tabletlerle birlikte arşivin toplamı 184 belge ve parçaya ulaştı. Hititçe ve Hurrice yazılan çivi yazılı metinlerin, yaklaşık 3 bin 400 yıl önceki saray yaşamından askeri faaliyetlere ve dini uygulamalara kadar pek çok konuda önemli bilgiler taşıdığı belirlendi.
21. YÜZYILIN EN KAPSAMLI HİTİT ARŞİVLERİNDEN BİRİ
Kayalıpınar’da bulunan belgeler, 21. yüzyılda tek bir merkezde keşfedilen en kapsamlı Hititçe arşivlerden biri olarak değerlendiriliyor. II. Tudhaliya dönemine tarihlenen tabletler yalnızca Hititlerin yazışma kültürünü değil, aynı zamanda başkent Hattuşa dışındaki merkezlerin devlet yönetimindeki rolünü de ortaya koyuyor. Resmi mektuplar, ritüel metinler, kehanet kayıtları ve çeşitli idari belgeler, dönemin devlet yapısına ilişkin yeni ayrıntılar sunuyor.
SARAYI SARSAN SALGININ İZLERİ TABLETLERDE
Arşivdeki en dikkat çekici belgelerden bazıları, Hitit topraklarında etkili olan ölümcül bir salgına ilişkin kayıtlar.
Özellikle bebek ve çocukların etkilendiği anlaşılan salgının saray çevresinde ciddi endişeye yol açtığı görülüyor. Dönemin yöneticileri, hastalıkların seyrini fal ve kehanet yöntemleriyle anlamaya çalışırken, sarayda bulunan çocukların sağlık durumları da bu kayıtlarla takip ediliyordu.
Belgelerden birinde, henüz süt çağındaki bir prensesin hastalığına ilişkin kehanet sorgulaması yer alıyor. Başka bir tablette ise prensesin hayatını kaybetmesinin ardından gerçekleştirilen cenaze ritüeline ilişkin ayrıntılar bulunuyor.
CEPHEDEN KRALA ACİL MESAJ
Arşiv yalnızca saray hayatına ilişkin bilgiler vermiyor. Belgeler, Hititlerin askeri mücadelelerinin boyutunu da gözler önüne seriyor.
Batı Anadolu’da görev yapan Hitit komutanlarının merkeze gönderdiği bir mektupta, ordunun düşman güçleri tarafından kuşatıldığı ve acilen takviye beklendiği aktarılıyor.
Komutanlar, askerlerin yanı sıra savaş atları ve savaş arabaları talep ederken, yardımın zamanında ulaşmaması halinde ordunun ağır bir yenilgiyle karşı karşıya kalacağı konusunda krala uyarıda bulunuyor.
KUŞLARIN UÇUŞUNDAN GELECEĞİ OKUMAYA ÇALIŞTILAR
Tabletlerin önemli bir bölümü ise Hititlerin inanç dünyasına ilişkin yeni bilgiler içeriyor.
Kuş falına ilişkin metinlerde, falcıların farklı bölgelere yaptığı yolculuklar ve kuşların hareketlerinden çıkarılan sonuçlar kayıt altına alınmış. Hangi bölgelerde gözlem yapıldığı ve kuşların uçuş yönlerinin nasıl yorumlandığına ilişkin ayrıntılar, Hititlerin kehanet sisteminin sanılandan daha sistematik olduğunu gösteriyor.
KAZILARDA YENİ SIRLARIN PEŞİNDELER
Kayalıpınar’daki kazılar 2021 yılından bu yana uzman arkeolog ve filologlardan oluşan ekip tarafından sürdürülüyor.
Ortaya çıkarılan tabletlerin restorasyon ve bilimsel incelemeleri devam ederken, çivi yazılı belgelerin tamamının çözümlenmesiyle Hititlerin siyasi, askeri ve dini yaşamına ilişkin yeni bilgilerin ortaya çıkması bekleniyor.
Yaklaşık 3 bin 400 yıl önce kaleme alınan bu belgeler, yalnızca Hititlerin devlet düzenini değil, dönemin insanlarının hastalık, savaş, ölüm ve gelecek korkusuyla nasıl mücadele ettiğini de bugüne taşıyor.
