Afyonkarahisar Fevzi Çakmak Mahallesi’nde yaşayan Emekli İmam Bayram Özdemir, evinin alt katında taşta haşhaş sürterek unutulmaya yüz tutmuş bir geleneği yaşatıyor. Afyon’un meşhur haşhaş geleneğini sürdüren Özdemir, 20 yılı aşkın süredir bu işin içinde. Odak Gazetesi ekibi, ustayı ziyaret ederek taşta haşhaş üretiminin detaylarını öğrendi.
HAŞHAŞ YOLCULUĞU NASIL BAŞLADI?
Bayram Özdemir Sandıklı’dan emekli olduktan sonra Afyon’a taşındığını, taş haşhaş makinelerini Fevzi Çakmak Mahallesi’ndeki evine getirip kurarak mesleğe nasıl başladığını anlattı. “Sandıklı’dan emekli olduktan sonra buraya geldim ben. Burada vakit geçiremedim. Halka hizmet için ne yapabilirim diye düşündüm. Bu haşhaş makinelerini Sandıklı’da gördüğüm için oradan aldım, geldim. Burada kendim kurdum.”
MESLEĞİ KİMDEN ÖĞRENDİ?
Haşhaş ustası Bayram Özdemir mesleği nereden nasıl öğrendi? Konuya dair Özdemir açıklamalarında şunları söyledi: “Sandıklı’da görev yaparken devamlı merhaba dediğim bir arkadaş vardı. O bu makineyi aldı, sürtmeye başladı. Taş olunca daha lezzetli oluyor diyerek. Daha sonra vakit buldukça ona yardım ettim.
“BİZİM MAKİNELERİMİZ DİĞER MAKİNELERDEN DEĞİLDİR”
Haşhaşın taşla ezilmesi sayesinde lezzetinin korunmasına dikkat çeken Özdemir, taş makinelerin diğer ezme makinelerinden farklı olduğunu söyledi. “Haşhaşı bizim makinelerimiz taşla sürtüyor. Öyle ezme veya diğer makinelerden değildir. Ve aynı zamanda bunun lezzeti daha güzeldir. Diğer makinelerde ezildiği zaman taş gibi oturur kalır. Bu bir sene de dursa aynı yoğun güzelliğini, tazeliğini korur. Biz aynı zamanda haşhaşı kavuruyoruz ama fazla kavrulduğunda da acı olur. Tam kıvamında kavrulması lazım.“
HAŞHAŞIN ÇEŞİTLERİ VE KULLANIM ALANLARI
Haşhaş Şuhut’tan temin ediliyor ve büyük eleklerle temizleniyor. Üretimde hamurluk ve yemelik olmak üzere iki farklı sürtme yöntemi kullanılıyor. Hamurluk haşhaş börek ve katmer gibi hamur işlerinde, yemelik haşhaş ise pekmez, balla veya sade olarak tüketiliyor. Özdemir, “Haşhaşta başka bir katkı maddesi yok. Kendi öz yağı olduğu için daha güzeldir. Mideye çok faydası vardır” diye belirtti.
MÜŞTERİ MEMNUNİYETİ VE TALEP
İstanbul, İzmir ve Konya’dan müşteri talebi geldiğini belirten Özdemir; “Bazıları arayarak ‘Kargo ile gönderebilir misin? Senin haşhaşından istiyoruz.’ diyorlar. Bazıları ise ‘Başka haşhaşı yiyemiyoruz.’ diyerek ürünümüzü övüyorlar. Biz, böylelikle çok natürel bir haşhaş üretiyoruz.” ifadelerini kullandı. Bayram Özdemir müşteri memnuniyetini, “Müşteri ancak memnun kaldığı zaman tekrar gelir. Diyelim ki müşteri buradan haşhaş aldı; ürün acı çıktı ve müşteri onu yiyemedi. O müşteri tekrar buraya gelir mi? Gelmez. Bize gelmelerinin tek sebebi, memnun kalmalarıdır.”
“BİZİM HAŞHAŞIMIZ TAŞLA EZİLİYOR “
Bayram Özdemir, haşhaşın hangi durumlarda olumlu sonuçlar vermediğini anlattı. “Haşhaş, fazla yıllanmış olmayacak. Yoksa içerisindeki su oranını kaybeder. Kaybolduğu için de acımaya başlar. Mesela bazen diyorlar: ‘Biz bir yerden haşhaş aldık, yiyemedik, inan ki çöpe attık’ diyorlar. Haşhaşın taze olması, bu senenin haşhaşı olması daha güzel. Bizim haşhaşımız sadece taşla eziliyor, taşla işleniyor.”
MESLEĞİN KAZANCI VE SEZON ETKİSİ
Kazancının alıcıya göre ve bazı durumlarda artış gösterebildiğini söyleyen Özdemir konuya dair, “Kazancımız bazen 20 bin lira olur, bazen 15 bin lira olur. Alıcıya bağlı. Bir de Ramazan’a yakın katmerdir, börektir, çörektir falan yaptıkları için Ramazan’da biraz daha müşteri olur. Diğer günlerde işte 10-15 gelirimiz olur” dedi.
MESLEĞE DAVET VE GENÇLERE TAVSİYE
Mesleğin gençler tarafından sürdürülmesini isteyen Bayram Amca, “Gençler boş durmasın, böyle bir işte çalışsınlar. Hem millete hem memlekete hizmet etmiş olurlar,” diyerek çağrıda bulundu.
