Afyon Kocatepe Üniversitesi (AKÜ) akademisyenlerinden Doç. Dr. Erkan Özkan’ın katkı sunduğu bilimsel araştırmada, doğal taşların mekanik özelliklerini belirlemeye yönelik yenilikçi bir yöntem ortaya konuldu. Fizik temelli matematiksel yaklaşımlarla makine öğrenmesini bir araya getiren model, özellikle inşaat sektöründe kullanılan taşların darbe karşısındaki dayanımını malzemeye zarar vermeden değerlendirmeyi amaçlıyor. Çalışmanın, geleneksel laboratuvar testlerine duyulan ihtiyacın azaltılması ve doğal taş seçiminde daha hızlı karar verilmesi açısından katkı sağlaması bekleniyor.
17 FARKLI DOĞAL TAŞ TÜRÜ ÜZERİNDE TEST EDİLDİ
Türkiye’nin farklı bölgelerindeki taş ocaklarından elde edilen 17 doğal taş türüne ait 51 veri grubu kullanılarak geliştirilen sistemde, geleneksel makine öğrenmesi yöntemlerinde karşılaşılan veri sızıntısı ve mevcut veri aralığının dışındaki tahminlerde yaşanan yetersizlikler ele alındı. Üç katmanlı olarak tasarlanan modelde, mekanik ilişkileri öğrenen karar ağaçları, tahminleri fiziksel kurallarla dengeleyen matematiksel bileşenler ve taşların kimyasal farklılıklarını dikkate alan özel düzeltme mekanizmaları birlikte çalışıyor. Böylece farklı özelliklere sahip doğal taşların darbe direncinin daha güvenilir biçimde hesaplanması hedefleniyor.
TAHMİNLERDE YÜZDE 7,83 HATA PAYI ELDE EDİLDİ
Modelin test ve doğrulama sonuçlarında yüzde 96’nın üzerinde doğruluk performansına ulaşıldı. Doğal taşların darbe direnci tahminlerinde hata payı yüzde 7,83 olarak hesaplanırken, kırılma potansiyeline göre yapılan sınıflandırmada 17 taş türünün 14’ü doğru şekilde belirlendi. Elde edilen sonuçlar, geliştirilen yöntemin doğal taşların dayanıklılığı hakkında ön değerlendirme yapılmasında kullanılabileceğini gösteriyor. Bununla birlikte, modelin sunduğu tahminlerin fiziksel deneylerin yerini hangi koşullarda alabileceğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
İNŞAAT VE DOĞAL TAŞ SEKTÖRÜNE KATKI SUNMASI BEKLENİYOR
Mermer, traverten ve kireçtaşı; zemin döşemelerinden cephe kaplamalarına, çevre düzenlemelerinden farklı yapı uygulamalarına kadar geniş bir kullanım alanına sahip. Bu malzemelerin darbe karşısındaki davranışının önceden tahmin edilebilmesi, projelere uygun taşların belirlenmesini kolaylaştırabilir. Araştırmada geliştirilen hibrit yaklaşımın, malzemeyi kırarak veya hasara uğratarak gerçekleştirilen deneylerin sayısını azaltmaya yardımcı olması hedefleniyor. Böylece laboratuvar süreçlerinde zaman ve malzeme tasarrufu sağlanması, doğal taş sektöründe ise seçim ve değerlendirme aşamalarının daha verimli yürütülmesi amaçlanıyor.
